DZIEDZICZENIE TESTAMENTOWE – CZĘŚĆ 2 czyli kilka słów o testamencie
W polskim prawie istnieje kilka rodzajów testamentów, które można podzielić na testamenty
zwykłe i testamenty szczególne.
Testamenty zwykłe
I. Testament własnoręczny (holograficzny) – jest najprostszą formą testamentu
zwykłego.
Testament własnoręczny jest ważny jeżeli spełnia łącznie trzy przesłanki: w całości został
napisany pismem ręcznym przez spadkodawcę, został przez niego podpisany oraz
opatrzony datą. O ile dwie pierwsze przesłanki są niezbędne do ważności testamentu
własnoręcznego, o tyle kodeks cywilny dopuszcza odstępstwo w przypadku braku daty na
testamencie. Bowiem zgodnie z art. 949 § 2 k.c. brak daty nie pociąga za sobą nieważności
testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy
do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku
testamentów.
Nie jest dopuszczalne zatem sporządzenie testamentu holograficznego za pomocą urządzeń
technicznych, np. przy użyciu komputera. Testament własnoręczny musi być w całości
sporządzony pismem ręcznym.
Własnoręczny podpis na testamencie ma na celu identyfikację testatora oraz stwierdzenie
woli jego testowania. Podpis powinien być umieszczony pod tekstem testamentu.
Rozporządzenia testamentowe znajdujące się pod podpisem spadkodawcy będą nieważne.
Natomiast data umieszczona na testamencie własnoręcznym pozwala stwierdzić, w jakim
czasie testament został sporządzony przez spadkodawcę.
II. Testament notarialny – zgodnie z art. 950 k.c. testament może być sporządzony
w formie aktu notarialnego. Przy sporządzaniu testamentu w formie aktu notarialnego będą
miały zastosowanie przepisy ustawy prawo o notariacie, w zakresie dotyczącym aktu
notarialnego.
III. Testament allograficzny – zgodnie z art. 951 k.c. spadkodawca może sporządzić
testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią
wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa,
sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie
testatora jest spisywane w protokole z podaniem daty jego sporządzenia. Następnie protokół
odczytywany jest spadkodawcy w obecności świadków. Protokół powinien być podpisany
przez spadkodawcę, przez osobę, wobec której wola została oświadczona, oraz przez
świadków. W przypadku, gdy testator nie może podpisać protokołu, wówczas należy to
zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu. Należy pamiętać, że osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu alograficznego, co wynika wprost z art.
951 § 3 k.c. Osoby te mogą natomiast skorzystać z dwóch pozostałych form testamentu
zwykłego, o których była mowa powyżej.
Testamenty szczególne
I. Testament ustny – uregulowany jest w art. 952 k.c. Może zostać sporządzony w
przypadku zaistnienia jednej w dwóch przesłanek: a) istnieje obawa rychłej śmierci
spadkodawcy albo b) wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy
testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Wówczas spadkodawca może
oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech
świadków. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze
świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od
jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia
pisma. Natomiast w sytuacji, gdy treść testamentu ustnego nie została w ten sposób
stwierdzona, wtedy można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić
przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze
świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może
poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.
II. Testament podróżny – uregulowany jest w art. 953 k.c. Drugą formą testamentu
szczególnego jest testament podróżny. Spadkodawca podczas podróży na polskim statku
morskim lub powietrznym może sporządzić testament przed dowódcą statku lub jego
zastępcą w ten sposób, że oświadczy swą wolę dowódcy statku lub jego zastępcy w
obecności dwóch świadków. Następnie dowódca statku lub jego zastępca spisuje wolę
spadkodawcy, podając datę jej spisania, i pismo to w obecności świadków odczytuje
spadkodawcy, po czym pismo podpisują spadkodawca, świadkowie oraz dowódca statku lub
jego zastępca. Jeżeli spadkodawca nie może podpisać pisma, należy w piśmie podać
przyczynę braku podpisu spadkodawcy. Jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe, można
sporządzić testament ustny.
III. Testament wojskowy – jest trzecią formą testamentu szczególnego. Głównym
założeniem ustanowienia takiego rozwiązania ustawowego jest szczególna rola sił zbrojnych
oraz okoliczności w jakich osoby związane z siłami zbrojnymi mogą się znaleźć, np.
mobilizacja czy wojna. Szczególną formę testamentów wojskowych określa rozporządzenie
Ministra Obrony Narodowej wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości.
Ważne, aby pamiętać, iż testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy
od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego,
chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Bieg terminu ulega zawieszeniu przez czas, w ciągu którego spadkodawca nie ma możności sporządzenia testamentu
zwykłego.
Bez względu czy spadkodawca sporządził testament czy też mamy do czynienia z
dziedziczeniem ustawowym, do stwierdzenia nabycia spadku niezbędne jest postępowanie
spadkowe. W sytuacji bezspornej stwierdzenie nabycia spadku może być dokonane przez
notariusza. Istnieją jednak okoliczności, w których notariusz odmówi nam dokonania aktu
poświadczenia dziedziczenia, wówczas w takiej sytuacji jedynym sposobem potwierdzenia
uprawnień spadkowych będzie postępowanie sądowe. Sporządzenie aktu poświadczenia
dziedziczenia przez notariusza jest możliwie zarówno w razie dziedziczenia ustawowego, jak
i testamentowego, z wyłączeniem jednak dziedziczenia na podstawie testamentów
szczególnych. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego
postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wszelkie konflikty spadkobierców, np. co do
tytułu powołania do spadku czy kręgu uprawnionych wyłączają możliwość sporządzenia aktu
poświadczenia dziedziczenia.
Przygotowała i opracowała: Angelika Rutkowska
Niniejsza treść nie stanowi porady prawnej, inwestycyjnej ani finansowej. Jest udostępniona wyłącznie w
celach informacyjnych oraz edukacyjnych.
